Bu gün Efridən Kənarlahı əsində qonağımız Fərhad Pərvizi. Əslində, mənim bütün həyatımda ən vacib hadisələr böyük bir uğursuzluğudan sonra başlayıbdır.

Pulu hara yatırmalıyam, devalvasi olacaq olmayacaqmı, məktəblərdə iqtisadiyyat barədə danışmırlar.

Bize düşür və dərk etmə və problemi həll etmə bacarıq yoxlanılmır.

Mənim 10.000 manat pulum var. Mən bu pulla nə edə bilərəm? Nə enerjiniz çatacaqsa, ona başqoşun.

İnsanlar uzun müddətlə düşünə bilmir. Dərhal həzləri uzun müddətli rifaha qurban verə bilirik.

Hər nədir isə kəyinatın balansı var. Gəlirinizin üçdə birini çalışın, yığın.

Salam! Atv kanalında mənədiricə Fəruh sizləri salamlayıram və bugün Efridən Kənar lahəsində qonağımız Fərxad Pərvizi.

Xoş gəlmisiniz. Xoş gəldik. Fərxad bəy, son zamanlar test-test sizin çıxışlarınızı görürük.

Hansındakı belə deyək də, məlumat xarakterli videolar olmağına baxmayaraq,

böyük auditoriya tərəfindən baxılır, bəyənilir, paylaşılır və bu deməkdir ki, cəmiyyətdə maliyyə bilgisinə ehtiyac var.

Gəlin, sizin maliyyə sahəsinə gəlişiniz.

Çünki pul xəşləməyi hamı sevir. Amma rəqəmlər, iqtisadiyyat bu o qədər də cəlb edici sahə deyil ilk baxışda.

Və necə oldu ki, siz artıq iki alitə əsliniz var, iki bakalavr, doktor antura, indi üzərində çalışırsınız, necə oldu ki, bu həvəs hardan yarandı?

Əslində, mənim bütün həyatımda ən vacib hadisələr böyük bir uğursuzluğudan sonra başlayıbdır.

Mən 2006-ci ildə aspiranturaya daxil oluram, iqtisadiyyat üzrə elmişi başlamaq niyyətində olmuşam.

Və o zaman Azərbaycan Hipoteka Fondu təzəlikçə yaramışdı və biz də elmi rəhbəriminə qərara gəldik ki,

gəlin, biz uğurlu hipoteka sistemlərini inkişaf etmiş ölkə, klasik olaraq da o vaxtlar hamıyı nişey edirdi.

İnkişaf etmiş ölkələrin sistemlərini götürək analiz eləyə, onların nəticə çıxaraq, deyək ki, Azərbaycanda da bunu işlədmək olardı.

Də biz belə qərara gəldik ki, Amerikanın, ABŞ-nin hipoteka sistemini araşdıraq və onun üzərində bir elmi iş yaratıq.

2006-ci ilin sonudur, 2007-2008-də artıq iş bitmişdi.

Biz Amerika sistemini çox yaxşı analiz elədi, çox yaxşı olduğunu düşündük. Mənim 6-7-də məqaləm çap olundu, kritiklərə göndərildi bu işim, hamı pozitiv rəy verdi ona.

Bəkən, bir çox insanlar hatırlamır onu, amma 2008-ci ilin sonunda 2009-cu böyük bir maliyyə böhranı baş verir.

Və bu maliyyə böhranın əsas səbəbi ABŞ-i hipoteka sistemi olubdur. Onlar uzun müdəti bu faiz dərəcələrinin aşağıya saxlayıblar.

İnsanlar hətta artıq və dövləz əmanəti vermişdilər hipoteka kreditlərinə. İnsanlar lazımdan çox gedib evlərə pul xaricləməyə başlayıb, hipoteka götürb ev alırdılar və bunu kiraya verirdilər.

Və kiraya bu hipoteka pulunu bağlayırdı. Və bütün bu bum nəticəsində çoxlu tikintilər var idi, çoxlu tikinti sektri inkişaf edirdi.

Lakin, sonunda belə bir vəziyyətə gəldi ki, bu çap olunmuş, ucus pulları idi. Bunun axasında bir iqtisadi motivasiya başqa yox idi.

Sədəcə böhran içindən çıxmışdı. Dotcom bubble-unun sonra 1999-ci il, 2000-ci il mərkəzi bankı, Amerika Mərkəzi Bankı faiz dərəcələrinin aşağısı aldı.

Pull çap etməyə başladı. 2008-2016-ci illərdə pulldan başladı. Pull 2000-ci ildən çap olunmağa başladı.

2000-ci ildə dotcom bubble partladı. Çoxlu internet şirkətlər yaranmağa başladı.

Onlar investisi oldu. Onlar partladı. Və böyük bir klasik enisiyan modeli biz deyirik buna ki, böhran şəraitində dövlət gəlib pull çap etsin,

paylasın biz nəsək ki, iqtisadi çöküş olmasın. Də bunun nəticəsi olaraq, 8 illərdə bu ucuz pullar bazara yatırıldı, yatırıldı, yatırıldı.

Ipatika bazarı şişdi. Artı heç kim icaraya götürmək istəmirdi. Və ipatika alınan borcular artıq bağlaya bilmirdilər.

Çünki pulları yox idi və bütün dünyanın iqtisadiyyatını çöktürdülər. Ölü şəhərlər yaranmışdı. Hətta İspanyanın özündə də bu gəldi çatdı ki, ölü şəhərlər idi.

Tikinti var idi, amma bunların müşterisi yox idi. İpatika ödəyə bilmirdilər. Böyük bir krizis idi, amma Azərbaycandan vas keçdi həmin dönəm.

Bütün dünya üçün bu bir tragediydi. Faci idi, məmin üçün ayrıca faci idi. İkinan anladım ki, mən üç ilmi boş-boşuna sərf eləmişəm.

Və özümə sual verməyə başladım ki, niyə heç kim görməyibdir? Niyə qərək heç bir Azərbaycanlı elm adamı, elm rəhbərin də doktor olubdu.

Bu işlərimə baxarlar da hürmətli iqtisadçılığı. Niyə qərək heç kim görməyibdir bunu?

Və mən o zaman anladım ki, Azərbaycanda iqtisadiyyatı heç kim bilmir və anlamır. Dünya iqtisadiyyatı həqiqətə necişdir. Amma bizim hər birimizə ən böyük təsir edən məqamlardan biridir.

İnflasiyanı olacaqdır, pulu hara yatırmalıyam, devalvasi olacaq olmayacaq mı? Bütün bu məsələlər iqtisadi anlayışın lazımdır ki, sən bunu qabaqcədən görür, özü qoruyabiləsən.