Дунд шатны курс

Энэ сургалт танд өдөр бүр хэрэглэж болох дүрмийн мэдлэг олгож, үгийн санг тань баяжуулснаар испани хэлээр өөртөө итгэлтэй ярихад нэг алхам ойртуулна.
But before we get to it, let’s warm up with a few useful words and phrases.

Испани хэлэнд захирах хэлбэрийн ( imperativo) хэд хэдэн хувилбар байдаг: tú, nosotros, usted, vosotros/ustedes. Энэ хичээлээр бид tú болон vosotros-д зориулсан захирах хэлбэрийг хэрхэн үүсгэхийг сурна. Бусад төлөөний үгийн хэлбэр өөр байдаг бөгөөд дараагийн хичээлээр тайлбарлана.

Испани хэлний tú-д зориулсан жишээнүүд (хэлбэр нь одоо цагийн гуравдугаар биеийнхтэй адил) болон vosotros-д зориулсан жишээнүүд (үйл үгийн r-г хасаад d-г нэмнэ):

Regular verbs:

Hablar - habla x hablad
Escribir - escribe x escribid
Comer - come x comed

Мөн захирах хэлбэрт цээжлэх шаардлагатай дүрмийн бус хувилбарууд бий.
Хамгийн түгээмэл нь:

Hacer - haz/haced el ejercicio. (дасгалыг хий)
Poner - pon/poned en la mesa (ширээн дээр тавь)
Salir - sal/salid de la casa (гэрээс гар)
Decir - di/decid la verdad (үнэнийг хэл)
Tener- ten/tened cuidado (болгоомжтой бай)

Анхаараарай:

Irse - vete (tú) x idos (vosotros/as)

Испани хэлний үгүйсгэсэн захирах хэлбэрийг ( imperativo negativo) үүсгэх нь баталсан хэлбэрээс хялбар. Төгсгөлүүд нь одоо цагийнхтай тун төстэй боловч эгшиг нь бага зэрэг өөрчлөгдөнө.

-ar төгсгөлтэй үйл үгс одоо цагийн -er төгсгөлтэй үйл үгсийнхтэй ижил төгсгөл авна.
-er болон -ir төгсгөлтэй үйл үгс одоо цагийн -ar төгсгөлтэй үйл үгсийнхтэй ижил төгсгөл авна.

Ser (байх) — no seas (tú) x no seáis (vosotros/as)
Dar (өгөх) — no des (tú) x no déis (vosotros/as)

me, te, lo/las, nos, os, los/las

Эдгээр төлөөний үгийг испани хэлний бичгийн болон ярианы харилцаанд шууд тусагдахуун болж буй нэр үгийг орлуулахад хэрэглэдэг. Шууд тусагдахуун нь үйл үгийн илэрхийлж буй үйлдэл яг юунд эсвэл хэнд чиглэж байгааг заадаг.

People and animals

Llamaron a mi madre. (Тэд миний ээж рүү залгасан.) – La llamaron. (Тэд түүн рүү залгасан.)

Things, objects and ideas

Juan tiró la pelota. (Хуан бөмбөгийг шидсэн.) – La tiró. (Хуан түүнийг шидсэн.)

me, te, le (эсвэл өгүүлбэрт гуравдугаар биеийн өөр төлөөний үг байвал 'se'), nos, os, les (эсвэл 'se')

Үйлдлийг хэнд эсвэл хэний төлөө хийсэн бэ гэж өөрөөсөө асуувал өгүүлбэрийн шууд бус тусагдахууныг олж болно.
Жишээлбэл, дараах өгүүлбэрийн шууд бус тусагдахууныг олохын тулд For whom did Gabriel buy a rose? гэж өөрөөсөө асууж болно. Хариулт нь For Anita.

Тиймээс шууд бус тусагдахуун нь Anita, түүнд тохирох шууд бус тусагдахууны төлөөний үг нь le юм.

Gabriel le compró una rosa a Anita. (Габриэль Анитад сарнай худалдаж авсан.)

Gabriel le compró una rosa. (Габриэль түүнд сарнай худалдаж авсан.)

Шууд бус тусагдахууны төлөөний үг нь шууд тусагдахууны төлөөний үгийн өмнө үргэлж ордог.

Эерэг хэлбэр
Төлөөний үгийг тушаах хэлбэрийн дараа, үйл үгэнд залгаж нэг үг болгон бичнэ.

Juan, hazlo! (Үүнийг хий.)
Háblame! (Надтай ярь.)

Үгүйсгэсэн хэлбэр
Шууд бус тусагдахууны өмнө no-г тавина. Төлөөний үг үйл үгийн өмнө орно.

Juan, no lo hagas. (Хуан, үүнийг битгий хий.)
No me hables. (Надтай битгий ярь.)

Анхаараарай!

Хоёр төрлийн төлөөний үгийг хамт хэрэглэхэд шууд бус тусагдахууны төлөөний үг эхэлж, дараа нь шууд тусагдахууны төлөөний үг орно.

Dame el bolso a mí. → Dámelo. Цүнхийг надад өг. → Үүнийг надад өг.
No me des el bolso a mí → No me lo des. Цүнхийг надад битгий өг. → Үүнийг надад битгий өг.

Шууд бус тусагдахууны le төлөөний үг lo, la, los, las шууд тусагдахууны төлөөний үгсийн өмнө орохдоо se болж хувирна.

Compra un bañador al doctor Macías. → Cómpraselo. Доктор Масиаст усны хувцас худалдаж ав. → Түүнд үүнийг худалдаж ав.
No compres un bañador al doctor Macías. → No se lo compres. Доктор Масиаст усны хувцас битгий худалдаж ав. → Түүнд үүнийг битгий худалдаж ав.

Зөвлөгөө өгөхдөө дараах хэллэгүүдийг ашиглаж болно:

Es necesario + infinitivo
Es importante + infinitivo
Es conveniente + infinitivo

Жишээ нь: Es necesario beber menos café.

Мөн захиран тушаах хэв болон өмнө нь сурсан бусад хэллэгийг ашиглаж болно:
Tienes que + inf.
Hay que + inf.
Puedes + inf.

Жишээ нь: Tienes que visitar este museo.

Испани хэлэнд pretérito indefinido-г тодорхой, дууссан хугацаанд хүмүүсийн хийсэн үйлдэл эсвэл болсон явдлыг илэрхийлэхэд хэрэглэдэг.
Тиймээс үүнийг жишээлбэл дараах үгстэй хамт хэрэглэнэ marcadores temporales: ayer, la semana pasada, el mes pasado, el año pasado, hace 2 años, en febreo, en 2020.

HABLAR
би hablé
чи hablaste
тэр/тэр/та habló
бид hablamos
та нар hablasteis
тэд/тэд/та нар hablaron

COMER
би comí
чи comiste
тэр/тэр/та comió
бид comimos
та нар comisteis
тэд/тэд/та нар comieron

VIVIR
би viví
чи viviste
тэр/тэр/та vivió
бид vivimos
та нар vivisteis
тэд/тэд/та нар vivieron

Эдгээр нь хамгийн түгээмэл нь юм: IR/SER би fui чи fuiste тэр/та fue бид fuimos та нар fuisteis тэд/та нар fueron TENER би tuve чи tuviste тэр/та tuvo бид tuvimos та нар tuvisteis тэд/та нар tuvieron VER би vi чи viste тэр/та vio бид vimos та нар visteis тэд/та нар vieron

HACER
би hice
чи hiciste
тэр/тэр/та hizo
бид hicimos
та нар hicisteis
тэд/тэд/та нар hicieron

DECIR
би dije
чи dijiste
тэр/тэр/та dijo
бид dijimos
та нар dijisteis
тэд/тэд/та нар dijeron

QUERER
би quise
чи quisiste
тэр/тэр/та quiso
бид quisimos
та нар quisisteis
тэд/тэд/та нар quisieron

PODER
би pude
чи pudiste
тэр/тэр/та pudo
бид pudimos
та нар pudisteis
тэд/тэд/та нар pudieron

PONER
би puse
чи pusiste
тэр/тэр/та puso
бид pusimos
та нар pusisteis
тэд/тэд/та нар pusieron

DAR
би di
чи diste
тэр/тэр/та dio
бид dimos
та нар disteis
тэд/тэд/та нар dieron

Испанийн олон баяр, мөн Өмнөд Америкт тэмдэглэдэг олон баяр уламжлал, шашинтай холбоотой.

In Spain

Испанийн өөртөө засах орон нутаг ( la comunidad autónoma) бүр өөрийн гэсэн баяр ёслолтой. Хамгийн хөгжилтэй баяруудын нэг ( fiesta) Валенсиад болдог. Үүнийг La Tomatina гэдэг бөгөөд улаан лооль ( los tomatos)-оор байлддаг наадам юм.

Улаан өндөгний баярын өмнөх долоон өдрийг la Semana Santa (Ариун долоо хоног) гэдэг. Энэ долоо хоногт Испани даяар las procesiones хэмээх сүр жавхлантай жагсаалууд гудамжаар болдог.

Испанид хүмүүс Зул сарын өмнөх орой баярын зоогоо барьсныхаа дараа шөнө дундын misa del gallo мөргөлд оролцохоор сүмд очих нь түгээмэл. Гэхдээ Зул сарын баяр нэгдүгээр сарын 6 хүртэл үргэлжилдэг. Испанийн хүүхдүүд Los Reyes Magos-оос бэлэг авдаг.

In Mexico

Нас барагсдын өдөр (el Día de los Muertos) бол Мексикийн баяр юм. Энэ өдөр гэр бүлүүд нас барсан төрөл төрөгсдийнхөө сүнсийг ( dan la bienvenida a las almas de sus parientes fallecidos) түрхэн зуур эргэн ирэхэд нь угтан авч, хоол унд барин баяр тэмдэглэдэг.

Algunos tipos de especies (Зарим төрлийн амтлагч)

- azafrán (гүргэм)
- jengibre (цагаан гаа)
- albahaca (базилик)
- canela (шанцай)

cortar ба tajar

- ижил утгатай. Жишээ нь: Corto/tajo la verdura. (Би ногоог хэрчиж байна.)

irse ба ir

- ir болон irse нь адилхан мэт санагддаг тул хүмүүс заримдаа ялгааг нь ойлгоход хүндрэлтэй байдаг.

IR

Испани хэлэнд ir үйл үгийг очих газрыг илэрхийлэхэд хэрэглэдэг. Өөрөөр хэлбэл, энэ үйл үг хүн нэг газраас нөгөөд очиж байгааг илэрхийлдэг бөгөөд to go гэдэгтэй шууд дүйдэг.

Жишээ нь: Voy a la casa de Liz. (Би Лизийн гэрт очиж байна.)

IRSE

- мөн хөдөлгөөнийг илэрхийлдэг ч энэ тохиолдолд хүн нэг газраас явж, холдож байгааг хэлэхэд хэрэглэдэг. Түүнчлэн ‘irse’ нь өөртөө хандсан үйл үг, харин ‘ir’ нь энгийн үйл үг тул irse нь үргэлж өөртөө хандсан төлөөний үгтэй хамт хэрэглэгдэнэ. Энэ үйл үгийг to leave, to depart, to go or to go away гэж орчуулж болно.

Жишээ нь: Mañana nos vamos a España de vacaciones. (Маргааш бид амралтаараа Испани руу явна.)

Ямар нэг зүйл дотор байрлаж байгааг илэрхийлэхэд dentro болон en гэсэн угтвар үгсийн хооронд ялгаа байхгүй.

También / Tampoco

Эдгээрийг хэн нэгний хэлсэнтэй санал нийлэх, эсвэл та ч мөн адил зүйл хийдэг, адилхан мэдрэмжтэй гэдгээ илэрхийлэхэд хэрэглэнэ.

Эерэг өгүүлбэртэй санал нийлэхдээ también-ийг хэрэглэнэ.

Жишээ нь: Yo estudio italiano. - Yo, también. (Би итали хэл сурдаг. - Би ч бас.)

Сөрөг өгүүлбэртэй санал нийлэхдээ tampoco-ийг хэрэглэнэ.

Жишээ нь: No quiero nadar. - Yo, tampoco. (Би усанд сэлэхийг хүсэхгүй байна. - Би ч бас.)

Энэ цагийг үйл үгийн тодорхойгүй хэлбэрийг өөрчлөлгүй авч, араас нь төгсгөл залгаж бүтээнэ. Энэ төгсгөл нь үйл үгийн гурван бүлэгт ижил байна.

Hablar
би hablaría
чи hablarías
тэр/та hablaría
бид hablaríamos
та нар hablaríais
тэд/та нар hablarían

Энэ цагийг дараах тохиолдолд хэрэглэнэ.
1. Хүсэл илэрхийлэхдээ ихэвчлэн дараах үйл үгсийг ашиглана: gustar, querer, desear, apetecer, encantar.
Me gustaría ir a México. Би Мексик явахыг хүсэж байна.
Мөн өөр үйл үгстэй хэрэглэж болно:
Qué hambre tengo! Me comería cualquier cosa. Би маш их өлсөж байна! Юу ч байсан идчихмээр байна.

2. Зөвлөгөө өгөхдөө:
Yo que tú, no lo haría. Би чиний оронд байсан бол тэгэхгүй.

3. Эелдгээр хүсэлт тавихдаа:
Me podría decir cómo llegar a la estación de tren? Галт тэрэгний буудал руу яаж очихыг хэлж өгч болох уу?

4. Өнгөрсөн явдлын талаар таамаглахдаа:
No vino a la clase. Se quedaría dormida. Тэр хичээлдээ ирээгүй. Унтаад хоцорсон байх.

Irregular verbs
TENER - tendr-
VENIR - vendr-
PODER - podr-
QUERER - querr-
SABER - sabr-
DECIR - dir-

Las flores se pueden comprar en la florería. (Цэцгийг цэцгийн дэлгүүрээс худалдан авч болно.)

Los árboles se pueden comprar en centro de jardinería. (Модыг цэцэрлэгжүүлэлтийн төвөөс худалдан авч болно.)

Испаничууд өглөөний цайндаа ихэвчлэн юу иддэг вэ? (жишээ)

las galletas con leche (сүүтэй жигнэмэг)

... харин завсарлагааны үеэр?

un bocadillo con queso y jamón (бяслаг, хиамтай сэндвич)

... тэгвэл өдрийн хоолондоо?

el gazpacho (улаан лооль, өргөст хэмхээр хийдэг уламжлалт шөл)

Оройн хоолондоо?

la tortilla (өндөг, төмс, сонгиноор хийдэг испани омлет; Мексик тортильягаас өөр)