Фэмінітывы: багацьце беларускае мовы

Вітанкі!

21 лютага ў сьвеце сьвяткуюць «міжнародны дзень матчынай мовы» – International Mother Language Day.

Сьвята важнае, бо ўхваляе моўную разнастайнасьць ды прыцягвае ўвагу да тых моў,

якія праз каляніяльны прыгнёт цяпер апынуліся пад пагрозай зьнікненьня.

На жаль, беларуская мова – адна з тых, хто патрабуе гэтай увагі.

Тым не менш, ня гледзячы на тое, што беларуская пад пагрозай зьнікненьня, пакуль – яна жыве, ёй карыстаюцца, і яна зьмяняецца.

Адзін з такіх прыкладаў: уласна беларускія наватворы, ці нэалягізмы.

Напрыклад, добра вядомае аматарам спартовых гульняў слова «фанат»

– па расейскі «болельщик», на беларускую як «хваробшчык» дакладна не перакладаецца.

У 1980-х у нас прапанавалі слова «заўзятар» як вытворнае ад «заўзяты» і яно натуральна замацавалася.

Наватворы неабходныя і для новых зьяў, напрыклад, слова «сеціва» як адпаведнік ангельскаму «інтэрнэту» у нас зьявілася пры канцы 90-х.

Ёсьць і старыя словы, якім мы надалі новы сэнс.

Напрыклад: хапун – міталягічная істота, што выкрадала дзяцей,

сёньня на жаль, зусім не міталягічная зьява, калі выкрадаюць усіх, незалежна ад іх узросту.

Ці стары лацінізм «Аплікацыя» – сёньня гэта праграма на смартфоне.

Чаму аплікацыя, а не, напрыклад, дадатак?

Бо «дадатак», хутчэй за ўсё – няправільны сэмантычны пераклад ангельскага «application», які трапіў да нас з расейскага «приложения».

Тым не менш, спрэчкі вакол «дадатак-аплікацыя» можна пачуць і сёньня.

Але сапраўднай тэмай баталій у сеціве зьяўляюцца іншыя, нібы «новыя» і «не такія ўжо і патрэбныя» словы – фэмінітывы.

Вось толькі, ці на самой справе яны «новыя» і «непатрэбныя»?

[Фэмінітывы]

У Беларусі існуе даволі вялікая гендэрная дыспрапорцыя ў насельніцтве, мы нават уваходзім у топ-10 краінаў сьвету, дзе жанчын больш за мужчын.

Па дадзеных за 2023, сярод усяго насельніцтва на адну жанчыну ў нас прыходзіцца 0,85 мужчыны.

Ці іначай на 1163 беларускі прыпадае толькі 1000 беларусаў.

І ня гледзячы на гэта багата людзей, часьцяком аддаюць перавагу мужчынскім прафэсійным найменьням як «правільным» і для жанчын і для мужчын.

Большасьць настаўніц жанчыны, але ва ўспрыняцьці некаторых людзей яны мусяць заставацца

«настаўнікамі», «выкладчыкамі», ды «пэдагогамі»,

а ня «настаўніцамі», «выкладчыцамі» ды «пэдагогіцамі ці пэдагагінямі».

Але прабачце, калі ў мове ёсьць пазначэньне гендрэру ў сыстэме назоўнікаў, дык чаму ж гэта пазначэньне мусіць быць толькі мужчынскім?

Амаль усё прафэсійныя найменьні, ці назвы пасад маюць яскравую гендэрную афарбоўку.

І часам жыцьцёва неабходна дакладна адзначыць гендар чалавека пра якога мы згадваем.

Калі чалавек кажа, што на выбарах 2020 абіраў «прэзыдэнта», то гэта выклікае значна больш напругі і пытаньняў, за тое, калі б ён абіраў «прэзыдэнтку».

Наяўнасьць фэмінітываў як і маскулінітываў – цалкам натуральная і запатрабаваная ў грамадзтве зьява, здавалася б, пра што тут можна спрачацца?

Але, спрэчкі ёсьць, што праўда, пераважна ў расейскамоўнай інфармацыйнай прасторы.

Многія сьцьвярджаюць, што фемінітывы непатрэбны, бо ня трэба іншы раз падкрэсьліваць род…

Але род усё адно падкрэсьліваюць, толькі мужчынскі.

Некаторым не падабаецца як яны гучаць…

А іншыя наогул, злуюцца і шалеюць, абвінавачваючы апанэнтаў гэтым расейскім словам, што не перакладаецца на беларускую: «повесточка».

Калі вы пагаджайцеся з такімі выказваньнямі пра фэмінітвы, то мушу вас расчараваць.