تأثير البيئة والمناخ على طبع الإنسان
كثيراً ما يستشهد العرب بقصة معروفة في التراث الأدبي، وذلك للتدليل على تأثير البيئة والمناخ في سلوك الناس.
Arablar ko‘pincha mashhur adabiy rivoyatni keltiradilar, bu esa muhit va iqlimning inson xulqiga ta’sirini ko‘rsatadi.
هذه القصة هي للشاعر علي بن الجهم، الذي كان يعيش في الصحراء.
Bu hikoya sahroda yashagan shoir Ali ibn al-Jahmga tegishlidir.
وحين قدم على الخليفة أراد أن ينشده أبياتاً بعدما سمع أن الخليفة يُكافؤ من يمتدحه.
Xalifa huzuriga kelganida, u xalifani madh qilganlarni mukofotlashini eshitib, she’r o‘qib bermoqchi bo‘ldi.
ولأنه اعتاد على حياة البادية فقد أنشده بيتاً فيه وصف لا يُناسب الخليفة، فقال:
Badiy hayotga o‘rganib qolganligi sababli, u xalifaga mos kelmaydigan tasvir bilan she’r aytdi:
أنت كالكلب في حفاظك للود
وكالتيس في قراع الخطوب
(Sen do‘stlikka sodiqlikda it kabisan,
boshqa sinovlarga qarshi turishda esa echki kabisan.)
فأدرك الخليفة أن حياة الشاعر في البادية أثرت في قوله، فأمر له بدار على شاطئ نهر دجلة، فيها بستان وكذلك قريبة من الجسر.
Xalifa shoirning so‘zlariga cho‘l hayoti ta’sir qilganini tushunib, unga Dajla daryosi bo‘yida, bog‘li va ko‘prikka yaqin joylashgan uy ajratishni buyurdi.
وبعد مكوثه في المكان ستة أشهر استدعاه الخليفة مَرَّةً أُخرى.
Ushbu joyda olti oy yashaganidan so‘ng, xalifa uni yana huzuriga chaqirdi.
فأنشد هذه المرة شعراً جميلاً، قال فيه:
Bu safar shoir chiroyli she’r o‘qib berdi:
جلبن الهوى من حيث أدري ولا أدري
عيون المها بين الرصافة والجسر
(Ohu ko‘zlar qalbimni zabt etdi,
Rossafa va ko‘prik orasida.)
وهذه القصة تعطينا دلالة واضحة على مدى تأثير المناخ في طبائع البشر.
Bu hikoya bizga iqlim va muhitning inson fe’l-atvoriga qanchalik ta’sir qilishini aniq ko‘rsatib beradi.